सावंतवाडी : हिरवाईने नटलेला कोकण, त्याची समृद्ध लोकसंस्कृती, जैवविविधतेने बहरलेली निसर्गसंपदा आणि या वारशाचे जतन करण्याची भावी पिढीची जबाबदारी… या सर्व विषयांना स्पर्श करणारा प्रेरणादायी आणि विचारमंथन घडवून आणणारा संवाद सिंधुदुर्ग जिल्हा शिक्षण प्रसारक मंडळ संचलित मदर क्वीन्स इंग्लिश स्कूल, सावंतवाडी येथे रंगला. ‘रानमाणूस’ म्हणून परिचित असलेले प्रसाद गावडे यांच्या विशेष संवादातून इयत्ता आठवी ते दहावीच्या विद्यार्थ्यांना निसर्गसंवर्धन, कोकणची संस्कृती, स्थानिक साधनसंपत्ती, रोजगाराच्या संधी आणि शाश्वत विकासाची नवी दृष्टी मिळाली.
कार्यक्रमाची सुरुवात मान्यवरांच्या हस्ते रोपट्यास पाणी घालून करण्यात आली. यावेळी व्यासपीठावर श्री. प्रसाद गावडे, संस्थेचे सहाय्यक संचालक ॲड. शामराव सावंत, संस्थेचे सदस्य श्री. जयप्रकाश सावंत, मुख्याध्यापिका श्रीमती अनुजा साळगांवकर आदी मान्यवर उपस्थित होते.
प्रश्न विद्यार्थ्यांचे… अनुभव ‘रानमाणूस’चा!
या संवादात्मक सत्राचे वैशिष्ट्य म्हणजे विद्यार्थ्यांनी केवळ श्रोत्याची भूमिका न घेता आपल्या मनातील प्रश्न थेट प्रसाद गावडे यांच्यासमोर मांडले. कु. विभव राऊळ आणि कु. करिश्मा मांजरेकर यांनी कोकणातील निसर्ग, समृद्ध संस्कृती, जैवविविधता, स्थानिक साधनसंपत्ती, पर्यावरण संवर्धन, रोजगार व स्वयंरोजगाराच्या संधी, डिजिटल माध्यमांचा सकारात्मक वापर आणि शाश्वत विकास अशा विविध विषयांवर प्रश्न विचारत संवाद अधिक जिवंत केला.
प्रसाद गावडे यांनी विद्यार्थ्यांच्या प्रश्नांना आपल्या प्रत्यक्ष अनुभवांच्या आधारे दिलेली उत्तरे संवादाला वेगळीच उंची देणारी ठरली.
‘डिजिटल जगात रमू नका; कोकण जगाला दाखवा!’
आजच्या डिजिटल युगात मोबाईल आणि सोशल मीडियाचा वापर केवळ मनोरंजनापुरता मर्यादित न ठेवता आपल्या गावाची, मातीतल्या संस्कृतीची, लोकपरंपरांची आणि निसर्गसंपदेची ओळख जगापर्यंत पोहोचविण्यासाठी डिजिटल माध्यमांचा सर्जनशील वापर करता येतो, याबाबतही विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन करण्यात आले.
आपल्या आजूबाजूला असलेली प्रत्येक गोष्ट केवळ रोजच्या जगण्याचा भाग म्हणून न पाहता तिच्यामागील निसर्गमूल्य, सांस्कृतिक वारसा आणि भविष्यातील क्षमता ओळखण्याचे आवाहन प्रसाद गावडे यांनी केले.
‘राखणदार’ पदयात्रेतील अनुभवांनी उलगडला कोकणाचा जिवंत पट –
‘राखणदार’ पदयात्रेदरम्यान आलेले अनुभव कथन करताना प्रसाद गावडे यांनी कोकणातील निसर्ग, स्थानिक लोकजीवन, पर्यावरणासमोरील आव्हाने आणि प्रत्यक्ष अनुभवलेल्या वास्तवाचा जिवंत पट विद्यार्थ्यांसमोर उभा केला.
कोकणातील डोंगर-दऱ्या, जंगल, जलस्रोत, शेती, पारंपरिक जीवनशैली आणि स्थानिक संस्कृती ही केवळ भूतकाळाची स्मृती नसून भविष्यातील शाश्वत विकासाची भक्कम पायाभरणी ठरू शकते, हा विचार त्यांनी विद्यार्थ्यांच्या मनात रुजविला.
विकास हवा… पण निसर्गाच्या मुळावर नाही!
संवादादरम्यान विद्यार्थ्यांनी आधुनिक जीवनशैली आणि पर्यावरणाचा समतोल, पारंपरिक व आधुनिक जीवनपद्धती, जमीन व विकास प्रकल्प, स्थलांतर, कृषीपर्यटन, इकोसेन्सिटिव्ह क्षेत्र यांसारख्या महत्त्वपूर्ण विषयांवरही प्रश्न उपस्थित केले.
त्यामुळे हा कार्यक्रम केवळ पर्यावरण जागृतीपुरता मर्यादित न राहता विकास, रोजगार, स्थानिक अस्मिता आणि पर्यावरणीय जबाबदारी यांचा परस्परसंबंध समजून घेणारे व्यापक विचारमंथन ठरले.
विद्यार्थ्यांच्या मनात रुजली ‘कोकण वाचवा’ची संवेदना!
उत्स्फूर्त सहभागातून रंगलेल्या या संवादामुळे विद्यार्थ्यांना निसर्गाकडे अधिक संवेदनशीलतेने पाहण्याची, प्रश्न विचारण्याची, स्थानिक साधनसंपत्तीचे महत्त्व जाणून घेण्याची आणि आपल्या कोकणाच्या शाश्वत भविष्यासाठी योगदान देण्याची प्रेरणा मिळाली.
निसर्ग केवळ पाहायचा नसतो, तो समजून घ्यायचा असतो; संस्कृती केवळ जपायची नसते, ती पुढच्या पिढीपर्यंत पोहोचवायची असते आणि विकास केवळ करायचा नसतो, तो निसर्गाशी हातमिळवणी करून घडवायचा असतो, असा संदेश या संवादातून विद्यार्थ्यांच्या मनावर उमटला.
कार्यक्रमाचे सूत्रसंचालन प्रशालेच्या सहशिक्षिका श्रीमती इंतिझिया फर्नांडिस यांनी ओघवत्या शैलीत केले.
या उपक्रमासाठी सिंधुदुर्ग जिल्हा शिक्षण प्रसारक मंडळाचे अध्यक्ष श्रीमंत राजेसाहेब खेमसावंत भोंसले, चेअरमन श्रीमंत राणीसाहेब शुभदादेवी खेमसावंत भोंसले, कार्यकारी विश्वस्त श्रीमंत लखमराजे भोंसले, विश्वस्त युवराज्ञी श्रद्धाराजे भोंसले, मंडळाचे संचालक श्री. दिलीप देसाई, सदस्य डॉ. सतीश सावंत, तसेच प्रशालेचे शिक्षक, शिक्षकेतर कर्मचारी आणि पालक-शिक्षक संघ कार्यकारी समितीच्या सदस्यांनी शुभेच्छा दिल्या.
